|
|  |
Партызанскі рух у Беларусі
|
22 - 23 чэрвеня 1941 года нямецкія крыніцы паведамілі аб фактах
партызанскіх вылазак і дыверсій супраць нямецкіх войскаў у заходніх
раёнах Беларусі. К канцу чэрвеня 1941 г. на акупіраванай ворагамі
тэрыторыі Беларусі дзейнічалі 4 партызанскія атрады (без уліку
стыхійна ўзнікшых партызанскіх груп), у ліпені іх было 35, а
ў жніўні - ужо 61. Першыя партызанскія атрады ствараліся партыйнымі
арганізацыямі на месцах, засылаліся з-за лініі фронту, фарміраваліся
з ліку ваеннаслужачых - акружэнцаў.
У ліку першых партызанскіх атрадаў Беларусі - Пінскі
партызанскі атрад (камандзір - Корж В.З.) і партызанскі атрад
"Чырвоны Кастрычнік" (камандзір - Бумажкоў Т.П.),
якія пачалі свае аперацыі ў канцы чэрвеня 1941 года. Следам
за імі былі створаны атрады "Бацькі Міная" (камандзір
- Шмыроў М.Ф.) і Жукоўскага М.І.
У кароткі тэрмін партызанскі рух у Беларусі стаў
сур'ёзнай сілай, супрацьстаячай нямецка-фашысцкім войскам, якую
прышлося прызнаць афіцыйным асобам "Трэцяга рэйха".
20 ліпеня 1941 года нямецкае агенцтва "Трансакіян"
паведаміла, што беларускія партызаны напалі на штаб 121-й пяхотнай
дывізіі вермахта, забілі многіх салдат і афіцэраў, у тым ліку
камандзіра дывізіі генерала Ланселя. Саўінфармбюро пацвердзіла
гэта 24 ліпеня 1941 года.
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 6 жніўня
1941 года Бумажкоў Т.П. і Паўлоўскі Ф.І. першымі ў Вялікай Айчыннай
вайне з партызан былі ўдастоены звання Героя Савецкага Саюза,
а Жукоўскі М.І. ўзнагароджаны ордэнам Леніна. К гэтаму часу
на ліку атрада "Чырвоны Кастрычнік" былі сотні забітых
і паланёных гітлераўцаў, некалькі дзесяткаў знішчаных танкаў
і бронемашын, 20 узарваных мастоў, пушчаны пад адхон браняпоезд
і разгромлены ў вёсцы Азерня штаб пяхотнай дывізіі (разгромлены
ва ўзаемадзеянні з асобым механізаваным атрадам падпалкоўніка
Курмышава Л.В.). Атрад Жукоўскага М.І. праславіўся ў канцы ліпеня
1941 года дзёрзкім разгромам нямецкіх гарнізонаў у райцэнтрах
Слуцк і Чырвоная Слабада.
Першае партызанскае злучэнне (правобраз брыгады)
было створана ў студзені 1942 года ў Кастрычніцкай партызанскай
зоне (Палеская вобласць) і аб'ядноўвала 14 атрадаў (болей 1300
байцоў). Агульнае кіраўніцтва злучэннем здзяйсняў савет камандзіраў
(старшыня - камандзір атрада "Чырвоны кастрычнік"
Паўлоўскі Ф.І.). Злучэнне дзейнічала зімой і вясной 1942 года
пад назвай "Гарнізон Паўлоўскага".
Ваеннае кіраўніцтва партызанскім рухам у гады вайны
ажыццяўлялі Цэнтральны штаб партызанскага руху (ЦШПР) пры Стаўцы
ВГК (створаны 30 мая 1942 г., расфарміраваны 13 студзеня 1944
г.; начальнік - генерал-лейтэнант Панамарэнка П.К.) і яго рэспубліканскі
орган - беларускі штаб партызанскага руху (БШПР) (створаны 9
верасня 1942 г., расфарміраваны 14 лістапада 1944 г., начальнікі
- Калінін П.З. (кастрычнік 1942 - кастрычнік 1944 г.г.), палкоўнік
Прохараў А.А. (кастрычнік - лістапад 1944 г.). БШПР меў свае
прадстаўніцтвы (аператыўныя групы) на франтах, а кіраўніцтва
партызанскай барацьбой ажыццяўляў праз 33 тэрытарыяльныя злучэнні
партызан.
На працягу ўсяго перыяду акупацыі ў Беларусі дзейнічалі
199 партызанскіх брагад і 14 партызанскіх палкоў (997 атрадаў)
і 258 асобных партызанскіх атрадаў, у якіх налічвалася 374 тысячы
байцоў; скрытыя партызанскія рэзервы дасягнулі 400 тысяч чалавек.
Разам з гэтым, у падпольных арганізацыях і групах налічвалася
звыш 70 тысяч чалавек, у тым ліку 10 тысяч супрацоўнікаў агентурнай
разведкі. З 440 тысяч народных мсціўцаў Беларусі 130 тысяч чалавек
былі камуністамі і камсамольцамі.
З чэрвеня 1941 па ліпень 1944 года партызаны Беларусі
вывелі са строю каля 500 тысяч ваеннаслужачых акупацыйных войскаў
і марыянетачных фарміраванняў, чыноўнікаў акупацыйнай адміністрацыі,
узброеных каланістаў і памагатых (з іх 125 тысяч чалавек - незваротныя
страты), падарвалі і пусцілі пад адхон 11 128 варожых эшалонаў
і 34 бронепаязды, разграмілі 29 чыгуначных станцый і 948 варожых
штабоў і гарнізонаў, узарвалі, спалілі і разбурылі 819 чыгуначных
і 4710 іншых мастоў, перабілі болей за 300 тыс. рэльсаў, разбурылі
звыш 7300 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі сувязі, збілі і спалілі
на аэрадромах 305 самалётаў, падбілі 1355 танкаў і бронемашын,
знішчылі 438 гармат рознага калібру, падарвалі і знішчылі 18
700 аўтамашын, знішчылі 939 ваенных складоў. За той жа перыяд
партызаны Беларусі ўзялі наступныя трафеі: гармат - 85, мінамётаў
- 278, кулямётаў - 1874, вінтовак і аўтаматаў - 20 917. Агульныя
незваротныя страты беларускіх партызан у 1941 - 1944 г.г., па
няпоўных дадзеных склалі 45 тысяч чалавек.
Пасля вызвалення Беларусі 180 тысяч быўшых партызан
працягвалі вайну ў радах дзеючай арміі.
16 ліпеня 1944 г. на мінскім іпадроме (у канцы
вул.Чырвонаармейскай) адбыўся парад 30 тысяч беларускіх партызан.
Парад прымаў камандуючы 3-м Беларускім фронтам генерал арміі
Чарняхоўскі І.Д. Сімвалічна, што на другі дзень - 17 ліпеня
- у Маскве на вул.Горкага прайшлі калоны нямецкіх ваеннапалонных,
якія былі захоплены ў Беларусі (так званы "парад фаталістаў").
Усяго за гады вайны 87 партызан і падпольшчыкаў
Беларусі сталі Героямі Савецкага Саюза, звыш 140 тысяч узнагароджаны
ордэнамі і медалямі.
|
|
|
|
|
